20/02/12

GRAFOLETRAS

Os dejo un programa que hice para trabajar con mis alumnos de 1º y con algún niño con problemas disgráficos. Espero que os sirva y si tenéis algún comentario o aportación me los hagáis llegar. 

El programa me llevó más tiempo del esperado, más que nada por las trayectorias, que son bastante laboriosas de trazar. 

GRAFOLETRAS pretende ser un software de ayuda para los profesionales de la educación que trabajan con niños que comienzan su proceso lectoescritor. La intención es que el alumno disponga de un modelo en constante movimiento que le indique el trazo de la letra o la sílaba que está siendo reproducida en el ordenador o en la pizarra digital, disponiendo la profesora o profesor de más tiempo para poder supervisar la labor de los alumnos y alumnas.


08/02/12

Habilidades sociales

Desde hace unos años se cuestionan las deficitarias habilidades sociales de nuestros niños. Realmente, los adultos, en nuestras propias vidas, escasamente hemos cultivado muchas de las habilidades sociales que exigimos a los niños. 
 
Hace unos meses, la Consellería de Educación de la Xunta de Galicia publicaba un nuevo decreto de atención a la diversidad, en el cual entre las medidas ordinarias de atención a la diversidad, mencionaba los programas de habilidades sociales. Me resultó curioso que se citasen las habilidades sociales como una medida de atención a la diversidad. 

En realidad, la mayoría de las medidas de atención a la diversidad suelen ser más reactivas que proactivas, esto es, más orientadas a parchear que a prevenir, como es el caso. Y me resultó curioso porque muchos autores consideran que las habilidades sociales son un eslabón más en la cadena de la formación integral que deben recibir nuestros niños. ¿Saben nuestros alumnos pensar?, ¿qué tipo de educación emocional poseen?, ¿creen en el algún valor y lo asumen como deseable y necesario?. Y sin todo o parte de lo anterior, ¿es posible la enseñanza integral exclusiva de habilidades sociales?. Evidentemente, no. 

Hace un tiempo escribí un artículo en este mismo blog donde citaba muchos aspectos de nuestro actual currículo (trabajo en equipo, resolución pacífica de conflictos, capacidades afectivas, sentido crítico...) que tienen que ver con lo anteriormente expuesto y que, seamos claros, no se enseñan en las aulas, al menos de forma sistemática.

Nuestra experiencia enseñando habilidades sociales a nuestros niños, y tenemos alguna, es que si no existe un modelado en casa, si no hay una educación emocional y de valores previa o paralela aplicada de forma continuada, si los niños no son capaces de reflexionar acerca de sus acciones y/o las de los demás, es bastante complicado trabajar correctamente en grupo o enseñar unas habilidades sociales que no encajan en su sistema de creencias y experiencias. 

Existe un gran acuerdo en que el sistema educativo debe formar personas y no impartir meros conocimientos, así se decía en el Informe a la UNESCO de la Comisión Internacional sobre la educación para el siglo XXI, presidida por Jacques Delors, donde se llegaba a la conclusión de que en el siglo XXI los niños debían, fundamentalmente, aprender a conocer por si mismos, aprender a hacer, aprender a vivir juntos y por último, aprender a ser. Pero una lectura crítica del estado actual de las cosas podría transmitirnos la imagen, falsa o no, de que no interesa que los niños piensen, sino que sean meros eslabones de la cadena de producción. 

Los profes solemos decir que no podemos trabajar "esas cosas" porque los niños no traen "hábitos" de casa para hacerlo, y es preferible seguir el libro de texto o empezar a enseñar a leer a los niños en educación infantil porque sino los niños se "revolucionan" y es peor. Es cierto que lo niños suelen venir "encendidos" de competición y de ambientes "pseudodemocráticos" de sus casas. Si que es cierto que tenemos que hacer más reuniones tutoriales grupales con las familias. Si que es cierto que la administración no nos permite tiempos para las labores tutoriales en el aula pero luego dice que todos tenemos que hacerlas (¿cómo?) y que los temas de tutoría han de darse transversalmente, pero claro, luego no se dan, ni transversalmente ni de ninguna forma, al menos, organizada. 

Si interesara que los niños pensaran y pudieran relacionarse de forma adecuada con los demás, las administraciones obligarían a que los maravillosos aspectos al respecto que figuran en el currículo, se cumplieran, pero cuando exiges eso te dicen que cumplas el "temario" (¿el temario de los conocimientos?). Y el problema es que los padres, los profes y los propios niños te lo acaban "exigiendo" también de forma implícita. Todo esto hace que entremos en una especie de montaña rusa que dificulta enormemente que podamos formar PERSONAS. Y dificulta, como es evidente, que los niños perciban las habilidades sociales, entendidas esta vez como "medida de atención a la diversidad", como un rollo infumable, cuando, en realidad, deberían ser la plasmación explícita de que han aprendido a convivir, de que han aprendido a ser.

12/10/11

¿Somos culpables de la crisis?

¿Tenemos los educadores alguna culpa de la crisis económica?: si, alguna.

Alguien me decía hace unos días que la educación va cada vez peor. Yo argumentaba que la educación va mejor, puesto que los profesionales que se incorporan lo hacen algo mejor formados (este aspecto puede mejorar mucho). El problema está en que la sociedad cambia mucho más rápido que el sistema educativo y este es un gigante al que es difícil mover. Los contenidos que se enseñan tienen poco carácter funcional. Son extremadamente teóricos y, en muchos casos, desligados de las realidades educativas y sociales que viven los alumnos.
Por otra parte, los tests que evalúan externamente a los sistemas educativos lo hacen desde una perspectiva práctica y funcional y los alumnos no responden adecuadamente si las preguntas implican aplicación práctica de los conocimientos teóricos adquiridos. No quiere decir que no tengan una buena formación, sino que no saben aplicarla.

En los últimos años, aproximadamente desde 2008, estamos asistiendo a un velado y orquestado ataque sistemático de los macroentes económicos contra cualquier tipo de injerencia de los estados en los medios de producción y en el reparto de la riqueza.

Ya se veía venir desde hace años y así lo anunciaban los movimientos antiglobalización. Ahora, el globo nos explota en las narices y se crea una cortina de humo basada en explicaciones llenas de palabras como crisis, mercados, gasto público, etc, etc. Y los medios de comunicación, en su mayoría de procedencia y en poder de entes privados, están en connivencia con los sectores provocadores hablándonos constantemente de economía y esfuerzo, si, esfuerzo de los que menos esfuerzo pueden hacer.

Es la dictadura global del siglo XXI en la que estamos inmersos y de la cual solo nos podría sacar una acción conjunta a nivel global a través del único medio no controlado totalmente aún: Internet.

Todos los partidos políticos quieren controlar la educación, puesto que el sesgo ideológico puede ser mejor orientado. Todos están de acuerdo cuando los currículos educativos están llenos de materias clásicas basadas en el conocimiento, y últimamente, en el manejo de ese conocimiento basado en competencias.
Ahora bien, cuando hablamos de enseñar a los niños a tener un espíritu crítico, o cuando hablamos de educar para la convivencia, ya nos rasgamos las vestiduras y muchos piensan que eso es terreno abonado a las interpretaciones doctrinales, o, lo que es peor, y aunque no lo digan, a la posibilidad de que los ciudadanos piensen por si mismos, lo cual podría ser peligroso para algunos intereses.

Cuando les digo a algunos docentes que es más importante dotar a los niños de habilidades sociales, educación emocional o capacidad de análisis y crítica para pensar por si mismos me dicen que no tienen tiempo para todo eso puesto que tienen que dar un temario. Si, efectivamente, estamos formando mentes-temario, no seres humanos críticos, asertivos y comunicativos. Luego, se celebra un dia para la Paz en el que nos damos todos la mano y de un golpe y plumazo parece que se dan por adquiridos casi todos los rudimentos para ser una persona.

Cuando me dicen que la educación la tienen que dar los padres y nosotros tenemos que dar "conocimientos", yo me pregunto: si estos niños no son educados por sus padres ni por nosotros, ¿cómo van ellos en un futuro a educar a sus hijos?. Si, parece todo un cúmulo de despropósitos.

Se aprende haciendo. Si a un niño le damos un plano del colegio y hacemos prácticas buscando cosas, o el plano de un pueblo pequeño y hacemos actividades de orientación in situ, aprende conceptos importantes que podrá utilizar cuando los necesite y que de otra forma solo sabría en el papel y luego se olvidaría. Lo mismo pasa con la educación emocional o las habilidades comunicativas, si no las practicamos no veremos su utilidad y los niños lo verán como algo bueno pero aburrido y sin sentido, y, lo que es peor, no lo pondrán en práctica ya que no experimentaron en si mismos en qué consiste y el provecho que le pueden sacar.

Estamos ante una crisis, si, de valores. Esos valores que hacen del ser humano un ser cooperativo y no meramente competitivo, pero el mercado exige devorar seres extremadamente competitivos y nosotros, los educadores, lo alimentamos sin cesar, cómplice e inconscientemente, en un bucle sin fin.

Estamos en una crisis de valores. Esos valores que hacen que el respeto a los otros y a las cosas sean la base para la convivencia.

Estamos condenados a la convivencia. Necesitamos la convivencia. Las redes sociales no son más que una válvula de escape a la natural tendencia del ser humano a una socialización de la que la globalización económica nos ha privado en parte. La falacia de la era del ocio cobra una gran dimensión ante estos hechos. ¿Tenemos más tiempo para el ocio?. ¿Qué ocio?. ¿El del consumismo quizás?...

Los políticos deben reaccionar pronto porque el mundo hace mucho tiempo que está abocado al entendimiento, por muchas razones: económicas, ecológicas, ambientales, tecnológicas, sociales...

Por desgracia, estamos supeditando este entendimiento a intereses económicos concretos.

Es cierto que la competitividad ha ayudado enormemente a que, en lucha feroz, la sociedad haya alcanzado grandes progresos, por desgracia y en mayor medida, en el hemisferio norte, pero no es menos cierto que llegada una crisis económica como la que estamos sufriendo parezca que todo ese esfuerzo haya sido en vano y se nos ponga cara de tontos viendo como unos pocos recogen los beneficios de toda esa competitividad.

Y después de esto... ¿vuelta a empezar?, ¿son los "ciclos" de la economía?, ¿pez "grande" come a pez "chico"?, ¿tanto tienes tanto vales?...

Si, los educadores, en general, tenemos nuestra parte de culpa en la actual crisis económica. Y la tenemos porque muchas veces no queremos ver más allá de nuestros libros de texto. La tenemos porque no cogemos el currículo educativo y lo explotamos para sacarle la gran parte de jugo EDUCATIVO que tiene. La tenemos porque no fomentamos más a menudo la cooperación entre nuestros alumnos ni entre nosotros mismos. La tenemos porque, en demasiadas ocasiones, no somos ejemplo de convivencia incluso entre nuestros propios compañeros. La tenemos porque nos han formado competitivamente y no hemos sabido reaccionar ante las demandas implícitas de nuestros alumnos reproduciendo en ellos lo que nosotros hemos recibido. La tenemos porque apenas somos críticos con las imposiciones y pretendemos que nuestros alumnos jueguen el mismo papel pasivo. La tenemos porque apenas aportamos soluciones o mejoras esperando que otros solucionen nuestros problemas. La tenemos, en definitiva, porque muchas veces, pretendiendo ser competentes nos olvidamos de convivir y, paradójicamente, dejamos de ser tan competentes.

11/09/11

¿Dónde está la educación?

La educación , ese importante motor de las sociedades, siempre víctima de los caprichos políticos, se encuentra en una importante disyuntiva en pleno siglo XXI.

Por una parte se la considera pieza fundamental para el cambio pero por la otra se minusvalora y se pone en duda el trabajo de los profesionales que la tienen que poner en práctica, por motivos políticos unos, por desinformación otros, por inadecuada formación otros...

Esa inadecuada formación es precisamente uno de los caballos de batalla de las formaciones políticas a la hora de enfrentarse a las reformas educativas.
En un país donde las leyes educativas vienen exclusivamente de la mano de dos partidos políticos con concepciones antagónicas acerca del hecho educativo, es extremadamente difícil que se produzcan resultados adecuados a largo plazo.

De un lado tenemos el exceso de optimismo de una ley, la LOGSE, que pretendía mantener a alumnos hasta los 16 años con ciertas garantías de éxito escolar en un sistema social y educativo que no estaba preparado para eso. Pasados los años, el sistema educativo sigue sin estar preparado ni formado, especialmente en la educación secundaria, donde los críos que les llegaban hasta ese momento estaban filtrados por el tamiz de la FP y el mercado de trabajo, pero al desaparecer dicho tamiz se encontraron con adolescentes que se preguntaban qué hacían allí.

Pero con todo esto, la sociedad sigue sin estar preparada puesto que el propio sistema generó ciudadanos con una formación que no permite que los ambientes culturales familiares ayuden de forma clara a que los alumnos con 15 y 16 años se puedan mantener de forma generalizada con ciertas garantías de éxito en este sistema educativo.

Del otro lado tenemos la pertinaz idea de que los mercados lo regulan todo, incluso la educación. Para esta corriente de opinión lo mejor para mejorar los problemas es que la educación pública se parezca lo más posible a la privada basándose en ideas de eficiencia y competitividad.

En cuanto a la formación para la convivencia, unos ofrecen una asignatura de educación para la ciudadanía y los otros esperan mejorar la moral cristiana y ganar el respeto basándose en la disciplina.
Unos entienden la calidad educativa como una formación integral igual para todos.
Otros entienden la calidad educativa como un sistema de selección de los mejores.

El gran problema es que ninguno se ha dado cuenta de que es imposible ninguna de esas opciones en el caldo de cultivo existente.
Solamente podrá darse cualquiera de las opciones si mejoramos la formación inicial del profesorado y si dedicamos tiempos para la formación humana de los alumnos.
El currículo educativo está muy lleno de buenas intenciones al respecto, pero después nos encontramos con que ni hay preparación docente al efecto ni tiempos para enseñar a los futuros padres a valorar las relaciones humanas, la formación cultural o la capacidad crítica, con lo cual entramos en una espiral que no lleva a ningún sitio.

Y es por esto que me pregunto: ¿Dónde está la EDUCACIÓN?.

Desde los años 70, la UNESCO y la CEE hicieron interesantes estudios (vg. Informe Delors) donde se constataba cómo debía ser la educación del futuro.

El futuro ya está aquí y los políticos apenas han tenido en cuenta esos informes en sus políticas educativas. Seguimos con unas prácticas educativas propias del siglo XIX con alumnos del siglo XXI.

Nos encontramos ahora, por tanto, con alumnos diferentes, con tendencia a “sufrir” empacho de contenidos conceptuales y con pocas herramientas para convivir.
Alumnos capaces de realizar varias actividades al mismo tiempo y con intereses múltiples  intentando aprender en un sitio que va muy lento y que no es capaz de focalizar esos intereses y hacer atractivos otros. Alumnos habituados a vivir evadidos en el mundo de sus pantallas (ordenador, TV, consola...) y con herramientas de interacción social bajas.
La escuela es un entorno de aprendizaje social y si los miembros de ese entorno desconocen las reglas del juego o no saben de ningún truco para jugar mejor, todos nos vemos perjudicados.
Es como si a mi me ponen en una partida de póquer con profesionales sin saber cómo se juega: yo no aprenderé nada y me tendrán que decir qué carta tirar en cada momento.
Eso es lo que les pasa a muchos niños sin habilidades sociales.
El problema es que seguimos poniendo en la partida a muchos niños sin enseñarles cómo se juega, sólo les decimos qué carta deben tirar, y si están cansados o aburridos pierden.

Y sigo preguntándome: ¿Dónde está la EDUCACIÓN?.

Muchos opinan que los padres son los que deben dar la educación y los centros “educativos” una formación conceptual. El tiempo nos hace ver que esto es un absurdo porque: ¿quién educa entonces a los padres?.
Decía Aristóteles: «Aquellos que educan bien a los niños merecen recibir más honores que sus propios padres, porque aquellos solo les dieron vida, éstos el arte de vivir bien»
¿Por qué ahora el concepto de educación tiene que ser distinto que el que tenían los antiguos griegos?.

En los centros educativos se necesitan más tiempos para educar y mejorar la formación integral de los alumnos como seres humanos mejorando sus habilidades sociales y emocionales. Eso es calidad educativa y visión de futuro. Lo demás es vernos abocados al fracaso, da igual que sea un centro público o un centro privado.
Y para eso tenemos que valorar y potenciar de una forma más clara la función orientadora y la formación del profesorado en estos menesteres.
Y es por esto que una política educativa que relega las actividades de orientación y tutoría es una política educativa condenada al fracaso en cuanto a calidad educativa de futuro.

02/04/11

Síntomas y causas

Qué poco hemos cambiado la forma en que abordamos la enseñanza en los últimos 130 años. Aún a pesar de tantos cambios sociales, tecnológicos, demográficos, políticos e incluso físicos, la forma tradicional de enseñar permanece, en su esencia, inalterable: libros, papel, bolígrafo y niños que deben permanecer pasivos. Si, esos mismos niños que en sus casas juegan con dos consolas, el ordenador y ven la tele al mismo tiempo, mientras escuchan su canción favorita en su reproductor de mp3. Y luego, en el cole, decimos muchas veces que son “hiperactivos”.

Todos esos cambios producidos en una sociedad rápida donde los padres no tienen tiempo para educar a sus hijos, demanda,  paradójicamente, una educación lenta a través de la cual la escuela pueda tomar las riendas de la formación integral de unos jóvenes que no saben a ciencia cierta en qué consistirá su devenir.

Nos encontramos en una situación de confluencia entre las exigencias del sistema económico y empresarial, la manipulación directa o indirecta de los mass-media y las exigencias autoimpuestas por los docentes a través de sus programas y sus libros de texto. Y en el medio, los niños, los padres del futuro.

Por eso, la pasividad de los responsables de la formación inicial de los educadores resulta ciertamente pasmosa. Resulta inconcebible que después de que se haya llegado hace mucho tiempo a la conclusión de que los niños debían aprender fundamentalmente a: tener capacidad para planificar sus acciones, convivir y trabajar en equipo, desarrollar su capacidad crítica y creativa, a aprender a aprender y se haya establecido que el saber hacer, el ser competentes para algo es más importante que saber conceptos en un examen que se olvidan en unos meses, aun a pesar de todo eso, y a pesar de que los currículos educativos así lo especifican, siguen saliendo de las escuelas de magisterio y de las oposiciones a educadores, profesionales que, en su ignorancia, copian programaciones, dicen que no saben trabajar sin un libro de texto y ponen en entredicho la autonomía pedagógica de los centros de la cual ellos mismos forman parte, reproduciendo el mismo modelo educativo que habían padecido antes de pasar por su formación como educadores.

Se dice que un porcentaje muy importante de los niños de hoy trabajarán en profesiones que todavía no existen y ante las cuales deberán llegar con una formación que les permita el trabajo y convivencia en equipo y una gran capacidad para aprender de forma muy rápida, seleccionando la información de forma crítica ante una gran variedad de fuentes.

Todavía recuerdo cuando era un crío y me decía: cuando llegue el año 2000 el mundo va a ser muy agradable, con muchas comodidades, un mundo en el que los niños aprenderían de otra forma, apenas habría enfermedades y la sociedad sería del estilo que aparecía en películas de ciencia ficción de la época.

Ahora soy muy escéptico con respecto al futuro, pero soy también muy crítico con respecto a la educación, porque educación y futuro van muy unidos.

Resulta curioso observar una y otra vez la miopía de miras con respecto a un término que considero básico: prevención.
Y sucede en todos los aspectos de la vida, vamos a los síntomas, lo más evidente, lo que se ve, pero no a las causas, que es aquello que produce los síntomas y que es lo que realmente tenemos que atender.

Nos pasa en los departamentos de orientación en los centros, donde atendemos casos constantemente pero no solemos intentar hacer nada con las causas porque en muchas ocasiones pensamos que no está en nuestras manos.

O como en los políticos que regalan ordenadores portátiles a profesores y alumnos pensando que van a mejorar los síntomas y con ello conseguirán de un plumazo alumnos “tecnológicamente competentes”,  o haciendo cursos de inglés entre el profesorado para que enseñen idiomas de forma más “eficaz”. Parches para intentar mejorar síntomas, meros tratamientos de casos.

Existen muchos grandes profesionales en los centros, autodidactas y con ilusión por el cambio, que intentan afrontar los problemas de forma adecuada, pero suelen ser como pequeñas islas en grandes mares.

Debemos abordar las causas desde la base: necesitamos ya nuevas generaciones de profesionales de la EDUCACIÓN que con una preparación adecuada a los tiempos actuales insuflen en los centros educativos una nueva forma de proceder y entender la formación integral de los alumnos. Profesionales que conciban la prevención y la planificación como pilares básicos de su quehacer educativo. Profesionales que no busquen excusas y efugios para no acometer acciones. Profesionales que sepan convivir y trabajar en equipo, con habilidades sociales que los alumnos puedan imitar. Profesionales que conciban el respeto mutuo y las emociones como base para su trabajo. Profesionales que vean problemas para resolver y se unan inteligentemente para hacerlo, salvando cualquier diferencia personal. Profesionales que entiendan que los alumnos aprenden de otra manera y que dentro de pocos años posiblemente aprendan de otra porque la sociedad cambia vertiginosamente. En definitiva, necesitamos nuevos profesionales para una nueva educación, porque la otra, la del fracaso, la de los alumnos disruptivos, la de los profesores deprimidos, esa, está claro que no funciona, y yendo a los síntomas seguiremos sin avanzar.

 

18/02/11

¿Qué ensinamos?

En Galicia, non hai establecida na lexislación indicación algunha acerca das asignaturas ou materias mínimas para promocionar.

Con respecto ao paso á secundaria obrigatoria, na Orde do 23 de novembro de 2007 pola que se regula a avaliación na educación primaria na Comunidade Autónoma de Galicia, indica que:

  1. O alumnado promocionará á etapa de educación secundaria obrigatoria se alcanzou o desenvolvemento correspondente das competencias básicas, os obxectivos da educación primaria e un adecuado grao de madurez.
  2. Accederase igualmente cando as aprendizaxes non alcanzadas non sexan un obstáculo para seguir satisfactoriamente a nova etapa. Neste caso, a persoa titora, no informe persoal, precisará as dificultades presentadas e os obxectivos da etapa non logrados, así como as medidas adoptadas ata ese momento a fin de que o centro receptor poida establecer as medidas necesarias de reforzo.

Póñovos os obxectivos da etapa de educación primaria tal como veñen especificados no Decreto 130/2007 polo que se establece o currículo de Ed. Primaria a efectos de comprobar si o alumno acada ou non estes obxectivos.

Resalto en negrita cousas que teñen que ver co carácter funcional do currículo e das aprendizaxes acadadas, así como a importancia que se lle conceden aos coñecementos emocionais dende os obxectivos globais:


Os obxectivos da educación primaria estarán encamiñados ao logro da  adquisición, por parte de todo o alumnado, das capacidades que permitan:

a) Coñecer e apreciar os valores e as normas de convivencia, aprender a obrar de acordo con elas, prepararse para o exercicio activo  da cidadanía e respectar os dereitos humanos, así como o pluralismo propio dunha sociedade democrática. 

b) Desenvolver hábitos de traballo individual e de equipo, de esforzo e de responsabilidade no estudo, así como actitudes de confianza en si mesmo, sentido crítico, iniciativa persoal, curiosidade,  interese e creatividade na aprendizaxe. 

c) Adquirir habilidades para a prevención e para a resolución pacífica de conflitos que lle permitan desenvolverse con autonomía no ámbito familiar e doméstico, así como nos grupos sociais con que  se relaciona.

d) Coñecer, comprender e respectar as diferentes culturas e as diferenzas entre as persoas, a igualdade de dereitos e oportunidades  de homes e de mulleres e a non-discriminación de persoas con  discapacidade.

e) Coñecer e utilizar de xeito apropiado a lingua galega, a lingua  castelá e desenvolver hábitos de lectura. 

f) Adquirir en, polo menos, unha lingua estranxeira a competencia  comunicativa básica que lle permita expresar e comprender mensaxes sinxelas e desenvolverse en situacións cotiás. 

g) Desenvolver as competencias matemáticas básicas e iniciarse na  resolución de problemas que requiran a realización de operacións  elementais de cálculo, coñecementos xeométricos e estimacións,  así como ser capaz de aplicalos a situacións da súa vida cotiá. 

h) Coñecer e valorar o seu contorno natural, social e cultural, así  como as posibilidades de acción e de coidado deste, con especial  atención á singularidade de Galicia. Coñecer mulleres e homes que  realizaron achegas importantes á cultura e sociedade galegas. 

i) Iniciarse na utilización, para a aprendizaxe, das tecnoloxías da  información e da comunicación, desenvolvendo un espírito crítico  ante as mensaxes que recibe e elabora. 

j) Utilizar diferentes representacións e expresións artísticas e iniciarse na construción de propostas visuais. 

k) Valorar a hixiene e a saúde, aceptar e aprender a coidar o propio  corpo e o dos outros, respectar as diferenzas e utilizar a educación física e o deporte como medios para favorecer o desenvolvemento persoal e social. 

l) Coñecer e valorar a flora e a fauna, en especial a presente na  Comunidade Autónoma de Galicia, e adoptar modos de comportamento que favorezan o seu coidado. 

m) Desenvolver as súas capacidades afectivas en todos os ámbitos  da personalidade e nas súas relacións coas demais persoas, o  valor da corresponsabilidade no traballo doméstico e no coidado das outras persoas, así como unha actitude contraria á violencia,  aos prexuízos de calquera tipo e aos estereotipos sexistas. 

n) Fomentar a educación vial e actitudes de respecto que incidan na  prevención dos accidentes de tráfico.


De estes 14 OBXECTIVOS de etapa que marca a lei, ¡soamente 5 teñen que ver con contidos que tradicionalmente se dan nas aulas de xeito preponderante!. ¡OS OUTROS 9 OBXECTIVOS TEÑEN QUE VER CON CONTIDOS DE CARÁCTER TRANSVERSAL!.

Sinceiramente, o tempo invertido, ¿ten que ver con isto?. ¿Reflexan realmente os libros de texto o que realmente temos que ensinar segundo a lexislación priorizando en consoancia co que a lei di?.  Creo que non.

¿De verdade ensinamos estes importantes contidos transversais tal como a lei indica ou nos seguimos a centrar fundamentalmente en contidos de carácter meramente conceptual?.

Está claro que os obxectivos da educación primaria van máis encamiñados a mellorar a intelixencia emocional dos nosos alumnos e a súa capacidade real para interaccionar de forma funcional co seu contorno máis que con seguir pautas conceptuais de papel e libreta máis propias da educación que se daba no século XIX.

En fin, unha opinión persoal para reflexionar en torno a utilidade do curriculo e ao aproveitamento do mesmo para intervir nas realidades educativas dos centros.

22/09/10

Lucas y el caso del cuadro robado

A Fundación Orange e a Fundación Síndrome de Down de Madrid desarrollaron "Lucas y el caso del cuadro robado", un videoxogo para PC dirixido fundamentalmente a xóvenes con síndrome de Down e/ou discapacidade intelectual.

A elaboración da historia do xogo foi feita por un equipo de psicólogos da Fundación Síndrome de Down de Madrid que tamén deseñaron os escearios e os puzzles. A idea principal é que se familiaricen co ocio electrónico para poder acceder logo a outro tipo de xogos non pensados para persoas con discapacidade intelectual.

É unha aventura gráfica na que hai que avanzar en escearios de sitios do planeta (Río de Xaneiro, París...) resolvendo enigmas de forma lóxica, interactuando cos persoaxes e obxectos que van aparecendo para completar a historia.


Podedes descargalo de forma gratuita en: LUCAS


01/09/10

Video sobre as diferencias

Fai tempo que quería facer un sinxelo video educativo introductorio acerca das diferencias. A idea era facer algo curto e que tocara temas variados.
Por mor da conexión o video non ten unha grande calidade. En caso de querer algo máis de calidade, mandádeme un email e vos remito unha copia mellor.

31/08/10

Ser pais, un modelo a seguir

A imitación é un dos motores esenciais do aprendizaxe do ser humano, que sempre é consecuencia dalgún tipo de imitación. É imitable todo comportamento observado polo neno (tanto malo como bo), por iso o neno pequeno imita sistematicamente aos seus pais: teñen aparente prestixio e omnipotencia.
Estes dous videos ilustran dalgún xeito esta forma tan primitiva como importante de aprendizaxe. Moitas veces digo que deberiamos obter un carné de pais que nos faculte para ter fillos...

O video que reproducimos a continuación forma parte da película "I mostri" (Monstruos de hoxe), de Age e Scarpelli, Ettore Scola e Ruggero Maccari. Está articulada en vinte breves episodios que retratan a fealdade da Italia do boom económico. Neste episodio que reproducimos "L'educazione sentimentale", un pai educa ao seu fillo a ser deshonesto, pero o final adoita ser triste e, nalgúns casos... tráxico. É máis habitual do desexable que moitos pais queiran que os seus fillos sexan "espabilados" nunha sociedade competitiva, que sexan "pillos", travesos, e non dubidan en poñerse eles mesmos como exemplo.

30/08/10

Lectoesc1


Lectoesc1 é un sinxelo programiña cunhas poucas actividades de iniciación á lectoescritura e ó manexo do rato, baseado no método do "pais das letras". Non require instalación. Moi sinxelo de usar.

Descargar o programa

29/08/10

¿Hai solución?

Dende o meu punto de vista, nunha reforma educativa global hai tres aspectos de cambio importantes que, de poder instaurarse, poderían supoñer, sen dúbida, unha mellora do sistema educativo no seu conxunto, e poderían evitar, en gran parte, a excesiva cantidade de fracasos educativos (tanto de profesores, alumnos, pais, sistema,...) que se producen cada vez con máis frecuencia.

Empezamos por abaixo: hai certa unanimidade en considerar que a formación recibida na educación infantil por parte dos nosos alumnos é máis que aceptable. O problema prodúcese ao chegar ao primeiro ciclo de primaria. Ese primeiro ciclo onde case ningún profesor quere traballar, ese ciclo onde os nenos e nenas teñen que aprender a ler e a escribir, e onde nos centros acaba por traballar, xeralmente, o que menos experiencia ten.

Se a iso engadimos a formación recibida nas escolas de maxisterio (do que falaremos máis adiante), atopámonos con profesores cunha formación baseada específicamente no temario da oposición, con xuventude e ganas, pero sen experiencia para afrontar un ciclo IMPORTANTÍSIMO polo que leva consigo: a adquisición da lectoescritura e as destrezas básicas para o resto de aprendizaxes.
Iso produce, en moitos casos, alumnado que vai arrastrando carencias e problemáticas de curso en curso.

Nalgún país nórdico famoso polos seus altos resultados académicos en famosas enquisas (Vg. PISA), o profesorado deste ciclo é fixo, con especialidade propia, e cun soldo maior, dadas as súas responsabilidades e cometidos.
Eiquí non, eiquí subástanse os cursos ó empezar o curso escolar, e os últimos que quedan son os de sempre, os que dan máis traballo, os que todos sabemos...

Por outra parte atopamos, en secundaria, un profesorado cunha formación pedagóxica insuficiente, en moitos casos, desbordado polos acontecementos, e que, evidentemente non é responsable dos descoidos dun sistema que non os preparou para motivar aos seus alumnos, reforzar as aprendizaxes, resolver conflitos na aula ou traballar en equipo para dotar aos centros de instrumentos colectivos para mellorar a convivencia, porque, simplemente, a comprensividade ainda era, y é, algo moi difícil de poñer en práctica de forma exitosa, ainda que apliquemos parches en forma de desdobres, diversificacións, PCPI´s ou reforzos.

O profesorado de primaria, en Finlandia, por exemplo, ten 6 anos de carreira universitaria. Nuns cantos países europeos con boa tradición en formación secundaria a formación do seu profesorado faise en universidades específicas ao efecto.
Agora fálase dun máster en "receitas para ensinar" para os que rematan unha carreira e queren optar a ser profesores de secundaria.
Quizais dotar ás carreiras de X créditos de formación pedagóxica sería máis prudente.
Non sei. A educación é algo moi importante. A miña opinión é que o profesorado debería obter a súa formación en universidades para profesorado.

E aquí fío coa terceira reforma que considero importante. A formación nas escolas de maxisterio está impartida por moitísimas persoas que nunca pisaron unha aula nin de primaria nin de infantil, ou si a pisaron xa fai tempo delo.
Tiven unha profesora en maxisterio que chegaba todos os días co seu libro verde e líanos cada día un capítulo enteiriño (debía ser para facernos durmir).
Isto non pode ser. Eu, persoalmente nunca me formulase traballar como orientador se antes non tivese ao meu cargo un grupo de alumnos.
Pasei por educación de adultos, secundaria (con 38 alumnos de 4º de ESO na mesma aula), ciclos formativos, primaria (mesmo como titor en 1º, con alumnos con problemáticas importantes), e infantil. Teño perspectiva, e iso fai que cando falo cun titor sei de qué falo e con quén falo. Quero dicir, que explicar teorías sen experimentalas na práctica, resulta, ata certo punto, temerario. Hai profesores con sólida experiencia docente en primaria e infantil, con e sen titulación universitaria en pedagoxía, psicoloxía e psicopedagoxía que poderían realizar un extraordinario papel neste aspecto.

Fanse remendos, como cando atallamos os problemas de forma individual en lugar de facelo de forma global, contextual. Moitas veces resólvense os problemas a medida que se producen sen facer prevención. Un neno ten problemas de aprendizaxe e intervense sobre ese neno, e despois sobre outro e así sucesivamente.
Pero, ¿qué se fai para intervir dende fóra, dende as institucións, dende as familias?.
Creo que debe producirse un cambio de perspectiva, estamos tan metidos no bosque que apenas temos visión de conxunto.

21/03/10

Cooliris

Cooliris é un complemento para o navegador Firefox que nos permite amosar contidos multimedia dun xeito diferente a como o vimos facendo ata agora. Si no seu momento Google Earth foi unha ferramente de indubidable interese educativo, creo que Cooliris pódenos ser de moita utilidade. Imitando conceptos visuais introducidos por Apple nos seus produtos, interactuamos dun xeito sinxelo, práctico e moi visual con diferentes proveedores gratuitos de contidos multimedia. Podemos procurar contidos en diversos sitios: Google Imágenes, YouTube, Flickr, Picasa... a acercando o punteiro ó pé de foto (onde está a ligazón), a amosa coa toda a súa definición. Tanto no caso das fotos como dos videos paréceme interesante o feito de non ter que estar pasando de páxina en páxina á vez que temos maior rapidez para acceder ao material. Paréceme moi interesante, xa que educativamente creo que podemos sacarlle moito partido.

Dende eiquí podedes descargar Cooliris: Cooliris

Por si ainda non tedes instalado Firefox: Firefox

Eiquí tedes un pequeno video que fixen para que observedes como funciona:

17/03/10

Curso sobre EDI e confección de actividades

Este é o guión do curso sobre Encerado Dixital Interactivo e iniciación á confección de actividades con Notebook, Neobook e Lim.

23/11/09

Borrador do decreto de atención á diversidade e responsable das ACS

En Decembro de 2007, a comunidade de Andalucía publicóu a sua Lei de Educación (17/2007). As adaptacións curriculares estaban reguladas por unha orde de 13 de Xullo de 1994. O 25 de Xullo de 2008, desenvolvendo este aspecto e regulando a atención á diversidade se publica unha nova orde que trae novidades que poden marcar unha tendencia en lexislacións de outras comunidades autónomas, entre elas, a nosa, que próximamente ten a difícil papeleta de lexislar nesta materia. De feito xa existe un borrador onde desafortunadamente non parece que as novidades máis salientables sexan do noso agrado:
1.- O tema dos centros preferentes de escolarización (segregación encuberta por motivos económicos).
2.- Os PT e AL traballando en 3º e 4º da ESO.
3.- A educación obrigatoria nos centros de educación especial, que parece non ter límite de idade.
4.- Non se esperan adaptacións curriculares para o bacharelato (claro, bastante teñen si pasan de 4º cunha ACI, habería que poñerlles unha medalla a todos, profesores e alumnos).

Como vemos, as cousas "diferentes" que aporta este borrador non parecen ser moi beneficiosas para o alumnado con necesidades específicas de apoio educativo.

E agora, esta lexislación andaluza. Si, esta lexislación andaluza que esperemos que non sexa precursora, xa que lexisla que o responsable da elaboración das ACI será o profesorado especialista en Educación Especial. Si, como ledes.

En Andalucía, a normativa do 13 de xullo de 1994 ditaba que era o profesor titor ou titora, co resto de profesores que interviñan co alumno, o que deseñaba a adaptación curricular individualizada, asesorado polos profesores especialistas do centro e o equipo de orientación educativa da zona correspondente. Na orde recén publicada o profesorado especialista en educación especial, co apoio do profesorado especialista encargado da materia e o EOE, é o responsable da súa elaboración. Isto non é novo, xa que na práctica é o que xa viña acontecendo en moitísimos casos. O preocupante do caso é que agora corremos o risco de volver a tempos pasados onde os alumnos con NEAE eran responsabilidade do mestre de Educación Especial o os titores se desvinculaban destes alumnos. Todos os esforzos feitos pola inclusión barridos dun plumazo.

Pero non todo ían ser malas novas. Este decreto andaluz lexisla tamén algo que, xuntamente coas ACS e a diversificación curricular constitúen unha modalidade importante de atención á diversidade: o reforzo educativo.

Lexíslanse os programas de reforzo educativo para as áreas instrumentais básicas:  lingua castelá e literatura, primeira lingua estranxeira e matemáticas.
Aínda que é verdade que o reforzo educativo era unha actividade que sempre se desenvolvera nos centros docentes para aquel alumnado que presentaba, en calquera momento do ciclo, dificultades nas áreas básicas, o feito de que a orde regule aspectos como:

. Os alumnos e alumnas aos que van dirixido estes programas.
. A elaboración de programas de reforzo e os elementos que debe incluír.
. O profesorado que debe facerse cargo do seu deseño e desenvolvemento.
. A demanda aos titores e titoras legais do alumnado para que subscriban
os compromisos educativos necesarios para mellorar o rendemento dos
seus fillos.

Todo isto fai que estes programas de reforzo teñan unha base organizativa e legal máis sólida e que o seu deseño e desenvolvemento non quede ao arbitrio e boa vontade de cada docente.